Van ziekte en zorg naar gezondheid en gedrag

 

We zijn allemaal eigenaar van onze eigen gezondheid. Door hier zelf de regie over te houden, zorgen we ervoor dat leefstijlgerelateerde klachten worden beperkt, zorgkosten verminderen en de collectieve gezondheid toeneemt. Dat is de transitie die Gemeente Deventer en Salland Zorgverzekeringen stimuleren en ondersteunen met de Deventeraanpak Gezondheid en Gedrag (GG): een proces waarin zorgprofessionals en inwoners worden geïnspireerd om de focus te verleggen van ziekte en zorg naar gezondheid en gedrag.

 

Die transitie vergt een cultuuromslag. Want hoewel de zorg over het algemeen goed geregeld is, is deze gebaseerd op een verouderd systeem, dat zorgprofessionals opleidt in te grijpen met behandeling en medicatie, zodra er klachten zijn. “We behandelen zodra mensen ziek zijn”, bevestigt Martijn van der Most, Projectmanager Innovatie Gezondheid bij Salland Zorgverzekeringen. “Een verouderde werkwijze, die helpt bij expliciete gezondheidsklachten als infecties, maar veel minder bij de sociale problematiek, waar we tegenwoordig mee te maken hebben. Het lichaam is een complex systeem, dat in wisselwerking staat met de omgeving en door meerdere factoren ontregeld kan worden.”

 

“Vandaag de dag ligt het accent vooral op heel veel omgevingsfactoren, die zich kunnen uiten in stress of eenzaamheid. Die factoren monden ook uit in allerlei vage klachten, waar de huidige zorgverlening van de meeste zorgprofessionals niet op ingericht is. Het uiteindelijke zorgproduct sluit daardoor vaak nauwelijks aan op de vraag van de hulpvrager. Een voorbeeld: te vaak worden mensen met aspecifieke rugpijn doorverwezen naar de neurologie voor een dure MRI- of PET-scan, terwijl de klachten slechts het gevolg kunnen zijn van stress. Wie neerslachtig is door eenzaamheid, krijgt te snel antidepressiva voorgeschreven, terwijl de oplossing eigenlijk gezocht moet worden in nieuwe hobby’s of contacten. Dat leidt tot veel onnodige kosten, een verspilling van maatschappelijk kapitaal en een verminderde gezondheid. Daarom hebben we samen met de gemeente opdracht gegeven tot de ontwikkeling van een andere werkwijze.”

Belang van een nieuwe focus

Die andere werkwijze vraagt om een transitie, die duurzaam leidt tot een nieuwe visie op zorg en welzijn. Eén die niet focust op de klacht, maar op de achterliggende oorzaak van de klacht en de kracht/levenslust van de hulpvrager. “We focussen op waar de inwoner nog wel goed in is”, vult Lia Huisman aan, projectleider zorg bij GG. “Met deze nieuwe aanpak proberen we vooral te focussen op waar inwoners zich gezond bij voelen. De ervaring leert dat mensen minder ondersteuning nodig hebben, als ze meer vertrouwen op hun eigen kracht. Als er daarna nog behandeling nodig blijkt, dan moet dit uiteraard goed geregeld worden, maar het gaat erom waar we de focus op leggen. Dat we erop vertrouwen dat mensen zelf de instrumenten in huis hebben om aan te geven hoe ze hun gezondheid ervaren en wat ze nodig hebben om hun eigen gezondheid te verbeteren. Uiteindelijk is iedereen expert van zichzelf, niet de zorgprofessional. Deze is expert in zijn vakgebied.”

 

Volgens de visie van GG moet er dan ook een knop om bij zorgprofessionals. Lia: “Zij zijn altijd opgeleid om te denken: hoe kan ik iemand vanuit mijn expertise helpen? Maar daar begint het niet mee. Alle regie die de professional inbrengt, gaat ten koste van die van de inwoner, bij wie het idee gaat leven dat er voor iedere klacht hulp ingeschakeld moet worden. Professionals dienen dus een stap terug te doen, meer te vertrouwen op iemands eigen capaciteiten en meer te coachen. Alleen dan krijgen inwoners het gevoel hun gezondheid in eigen hand te hebben. Dit betekent niet dat professionals hun expertise aan de kant moeten zetten. Ze kunnen het op een andere manier inzetten. Daarnaast zijn er ook situaties, waarin actief professioneel handelen noodzakelijk blijft.”

 

“Professionals dienen dus een stap terug te doen, meer te vertrouwen op iemands eigen capaciteiten en meer te coachen. Alleen dan krijgen inwoners het gevoel hun gezondheid in eigen hand te hebben.”

Domeinoverstijgende zorgverlening

Deze andere visie op zorg en welzijn overstijgt het medisch domein en raakt ook het sociaal-maatschappelijk domein. Hilbrand Jacobs, ook projectleider van GG vanuit Raster, een non-profit organisatie in welzijnswerk: “Iemands gezondheid is niet te vatten in domeinen: we kijken naar de hele mens. Zorgprofessionals met verschillende achtergronden en werkzaam vanuit verschillende disciplines dienen samen te werken om inwoners zo goed mogelijk te ondersteunen in hun behoeften. Die behoeften zijn lang niet altijd medisch van aard. Een mooi voorbeeld: een wijkverpleegkundige ging laatst op bezoek bij een inwoner, die behoefte had aan huishoudelijke hulp. Na op een andere manier het gesprek aan te zijn gegaan, bleek dat er niet zozeer behoefte was aan huishoudelijke hulp, als wel aan sociaal contact. Daar was deze inwoner enorm mee geholpen.”

Met name in de ouderenzorg is een multidisciplinaire samenwerking tussen het medische en het sociale domein van belang om de juiste ondersteuning te kunnen bieden. “Die ondersteuning kan heel klein zijn”, vertelt Hilbrand. “Zo is mij het verhaal ter ore gekomen van een oudere vrouw, die door eenzaamheid niet lekker in haar vel zat. Uit gesprekken hierover bleek dat ze altijd een hond heeft gehad, waar ze erg blij van werd. We hebben vervolgens de afspraak gemaakt dat iedereen die op bezoek kwam, zijn of haar hond meeneemt. Er is niet zoveel nodig om het welzijn te bevorderen. En zeker niet altijd medische steun. Belangrijk is om aan te sluiten op waar mensen enthousiast van worden en ze hierin te ondersteunen.”

Een gemeenschappelijke taal

Samenwerking is dus het toverwoord. Die samenwerking is een uitdaging, maar zeker niet onmogelijk. Hilbrand: “In de kern verschillen het medische en het sociale domein niet. We spreken soms een andere taal. Zijn dan ook niet op zoek naar de verschillen, maar naar een gemeenschappelijke taal om in gezamenlijkheid de juiste ondersteuning te kunnen geven. Dit GG-proces leidt tot zo’n gemeenschappelijke taal.” Lia: “Vooral omdat we zorgbreed de verbinding zoeken met trainingen en inspiratiebijeenkomsten, waarbij iedereen kan aansluiten: huisartsen, praktijkondersteuners, fysiotherapeuten, de thuiszorg, sociaal-maatschappelijk werkers, et cetera.

Op deze bijeenkomsten bespreken we hoe het gaat, wat we anders kunnen doen en waar we met elkaar naar toe willen. Van hieruit ontstaan gezamenlijke acties, bijvoorbeeld om elkaar maandelijks te ontmoeten en te bespreken hoe iedereen uitvoering geeft aan GG. Ze zijn een middel om een vinger aan de pols te houden.” “En een mooie gelegenheid om elkaar direct te helpen”, vult Hilbrand aan. “We merken dat alle professionals daar enthousiast van worden en beseffen dat deze aanpak werkt.”

Op naar de toekomst

Salland Zorgverzekeringen is niet alleen opdrachtgever en geldschieter, maar ook aanjager en verantwoordelijk voor een behouden koers naar de toekomst. Met de nu al geboekte resultaten ziet die toekomst er rooskleurig uit. Martijn: “We hebben een pilot gedraaid in Borgele, waar we vijftien cases hebben onderzocht, die alle vijftien konden worden afgedaan met een welzijnsoplossing, zonder medische ingrepen.

In Noord-Limburg zijn voorbeelden bekend van huisartsen die 25% minder doorverwijzen, dankzij deze werkwijze. Logisch ook, want de helft van alle klachten is te verhelpen met oplossingen als meer beweging, gezondere voeding, meer frisse lucht en meer sociale contacten. (Dat merk je ook aan landen als Italië: daar wordt per inwoner de helft minder uitgegeven aan zorg, terwijl de kans op ziekte en sterfte een stuk minder is. Waarschijnlijk omdat de sociale context daar veel sterker is.) Deze GG-aanpak moet zich vertalen in meer gezondheid en welzijn, betere zorg en efficiëntere uitgaven. Als dat de resultaten zijn, zijn we tevreden.”


Deel deze pagina:
 

 


Bekijk ook: