Onderstaand artikel stond op 13 maart 2010 in de Stentor naar aanleiding van het 150-jarig jubileum van Salland.

De Deventer zorgverzekeraar Salland bestaat 150 jaar. De kleine eend in de bijt van de zorgverzekeraars heeft al die jaren het hoofd zelfstandig boven water weten te houden. De verzekeraar, sinds 2005 onder leiding van algemeen directeur Jorrit de Jong, wil ook de komende tientallen jaren zijn zelfstandige positie behouden. Dit jaar verschijnt er van de hand van historicus Clemens Hogenstijn een boek over 150 jaar Salland verzekeringen. Maandag wordt het jubileum gevierd in de Deventer Schouwburg.

Jarenlang werd er volop jacht gemaakt op het nog steeds zelfstandige zorgverzekeringsbedrijf Salland in Deventer. En altijd vergeefs. ,,Waarom zou je een gezonde onderneming, met korte lijnen naar de cliënten en zorgverleners, opheffen of laten opgaan in een grotere organisatie?’’, vraagt directeur Jorrit de Jong zich af. ,,We staan met beide benen op de grond en happen niet toe omdat we overtuigd zijn van ons eigen kunnen.

Groot in aantal is niet altijd beter in kwaliteit voor de leden. Bovendien hebben we nu een ideale schaal om vernieuwing met andere betrokkenen in de zorg te realiseren. De invoering van de nieuwe zorgverzekeringswet was in essentie bedoeld om besparingen te realiseren in de zorg. Inmiddels is gebleken dat dat niet gerealiseerd kan worden door alleen maar schaalvergroting. Kortere lijnen en innovatie zijn minstens net zo belangrijk. En schaalvergroting levert weer geldverslindende bureaucratie op. Natuurlijk, in sommige opzichten kan de verleiding groot zijn, maar we zijn die eigenzinnige kleinere verzekeraar gebleven. Salland was, is en blijft eigenzinnig.’’

De Jong betitelt Salland verzekeringen als een inspirerende en creatieve onderneming in de wereld van de zorgverzekeraars. Juist door de overzichtelijke omvang is Salland in staat nieuwe initiatieven te ontplooien. Die bezorgen de verzekeraar ook groei, zo bewijst de nieuwe verzekering HollandZorg, enkele jaren geleden in het leven geroepen. Buitenlandse mensen die voor korte of langere tijd voor werk of studie naar Nederland komen vinden bij Holland Zorg een passende zorgverzekering. ,, We zijn hiermee trendsetter in Nederland. De verzekerden komen uit het hele land. Mede door HollandZorg hebben we de grens van de 100.000 leden overschreden. Via HollandZorg hebben we nu zo’n 20.000 verzekerden.’’

Salland verzekeringen wil meer zijn dan een verzekeraar die zich louter met zorgdeclaraties bezighoudt. ,,We willen niet alleen een betaalbureau zijn. We kijken naar de gezondheidsbeleving van onze leden en de zaken die daarop invloed hebben, zoals bijvoorbeeld wonen en werk. Hierop moeten wij als Salland aansluiten. We willen ons vanuit nauwe samenwerking met anderen inzetten op terreinen van het menselijk welbevinden. We houden ons dus ook bezig met activiteiten die kunnen voorkomen dat je ziek wordt, in de preventieve sfeer dus. Zoals we bijvoorbeeld doen met Energiek, een nieuwe zorgverzekering die we voor vrouwen hebben ontwikkeld. Daarin hebben we aandacht voor het geluk en de gezondheid van de vrouw, ook als zij niet ziek is.
In deze regio kun je ook denken aan ons initiatief RegiZorg met de gemeente Deventer. Met Regizorg helpen wij mensen met meervoudige problemen hun weg te vinden in het woud van regels en loketten.’’

Met het aantal verzekerden groeit het personeel van Salland verzekeringen ook mee: van 140 medewerkers in 2005 naar 185 nu. De huidige behuizing aan de Munsterstraat is daardoor te klein geworden; een deel van de medewerkers werkt in het naastliggende kantoorpand. ,,Die situatie is niet ideaal. Bovendien is ons huidige pand flink verouderd. Het is bijna dertig jaar oud. We zijn gaan rekenen wat het voordeligst is: nieuwbouw of dit gebouw strippen, verbouwen en een aanbouw erbij. We zijn op het laatste uitgekomen. We streven nu naar een ecologisch verantwoord gebouw, naar een ontwerp van het architectenbureau Kristinsson.’’

Schouwburg maandag voor een dag theater van de zorg

De Deventer Schouwburg staat maandag volledig in het teken van 150 jaar Salland verzekeringen. Het gebouw is deze dag omgetoverd tot een theater van de zorg. ’s Middags is er een symposium voor genodigden.
Dan komt onder anderen dr. Clemens Hogenstijn de historie van de verzekeraar uit de doeken doen. Ook is er een toekomstschets door professor dr. J.J. van der Werf. Maar het 150-jarig jubileum moet vooral een feest voor verzekerden zijn, vindt directeur De Jong. Daarom is er naast het symposium voor genodigden in de middaguren een gezondheidsmarkt en ’s avonds een groot feest, met als hoofdact twee optredens van Wolter Kroes. Voor deze feestavond heeft Salland verzekeringen 1200 gratis entreekaartjes verloot onder verzekerden.

‘Een hopeloos geval: consult overbodig’

Salland verzekeringen heeft in de 150 jaar van zijn bestaan roerige tijden doorgemaakt. Maar de Deventer zorgverzekeraar heeft alle stormen doorstaan.

Voor de Deventer historicus dr. Clemens Hogenstijn was het niet gemakkelijk de geschiedenis van het 150-jarige Salland Verzekeringen te achterhalen. Het was soms zoeken naar een speld in een hooiberg. Toch is hij er in geslaagd tal van wetenswaardigheden en anekdotes boven water te krijgen.
Hogenstijn is nog bezig aan het boek. De viering van het 150-jarig bestaan van de Deventer zorgverzekeraar, aanstaande maandag, kwam net iets te vroeg.
Voor de ontstaansgeschiedenis van de verzekeraar moet Hogenstijn terug naar het jaar 1860. Deventer, met bijna 16.000 inwoners, was in die tijd een compact gebouwde stad, ingeklemd tussen muren en verdedigingswerken.

Fabrieken en huizen verrezen tussen en achter de bestaande bebouwing. De omstandigheden waaronder de arme bevolking moest leven waren erbarmelijk. Het ontbrak aan hygiëne en als er al artsen waren, konden de mensen die niet betalen.

,,Maar ook toen stonden vermogende bewoners op om hun stempel op de samenleving te drukken. Ze waren verenigd in het departement Deventer van de Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen. Vanuit hun ideologie richtten ze een ziekenfonds op. Arbeiders mochten daar gebruik van maken, maar het was absoluut niet de bedoeling dat ze zeggenschap kregen.’’

En zo werd op 18 maart 1860 door vooraanstaande Deventenaren het ‘ Ziekenfonds voor den Arbeidenden Stand’ opgericht. Die had drie doelen: betalen van de kosten van een arts en apotheker; uitkering in het levensonderhoud bij ziekte en betaling van de kosten van een begrafenis.

Het bestuur van notabelen sloot contracten met vrij gevestigde artsen, vroedvrouwen en apothekers. ,,De eerste jaren was zuinigheid troef. Er werden geen medicijnen verstrekt die niet volstrekt noodzakelijk waren. En verzekerden kregen geen uitkering bij openbare dronkenschap.’’ Die zuinige koers werd radicaal opzij gezet toen in 1866 de cholera- epidemie uitbrak. Apothekers mochten onbeperkt medicijnen leveren. Na de bouw van het ziekenhuis aan de Singel - in 1884­ging de hand weer op de knip.

Er ging een dringend verzoek aan de artsen uit om minder mensen in het ziekenhuis op te nemen. ,,Een dag verpleging kostte namelijk maar liefst 40 cent. Chronisch zieken werden weggestuurd omdat ze geen kans op herstel hadden.’’

Vanaf 1900 was het tijd voor vernieuwing van het fonds. Er kwam een eigen gebouw aan de Hofstraat. Het bestuur sloot geen contracten meer met tandartsen vanwege de hoge tarieven. In 1908 kwam er wel een tandartsenspreekuur in gebouw Neutraal Geheel Onthouders Vereeniging aan de Roggestraat. Daar werden alleen tanden en kiezen getrokken. ,, Een borrel om de pijn te bestrijden kon je er niet bestellen.’’

Volgens Hogenstijn deden zich in die tijd tal van schrijnende gevallen voor. ,,Een familie deed haar beklag bij het bestuur vanwege de weigering van een arts om bij een ernstig zieke te komen. De arts stelde dat het om een ‘hopeloos’ geval ging en een consult overbodig was. De patiënt zou toch wel overlijden.’’

Rond 1915 begon een roerige tijd doordat er, net als elders in het land, fondsen bijkwamen die werden opgericht door artsen en apothekers. Zo kreeg het Nutfonds in Deventer een concurrent. Al die jaren bleven de fondsen verdeeld over eventuele wettelijke zorgregelingen. Aan de ene kant wilden ze wel uniformiteit, maar tegelijkertijd waren ze gesteld op hun zelfstandigheid.

,,Een bizar gevolg van de Tweede Wereldoorlog was dat de Duitse bezetter er voor zorgde dat er toen wel een landelijk Ziekenfondsbesluit kwam. Maar in Deventer bleef de scheiding der geesten middels de twee fondsen bestaan, maar de gedwongen samenwerking in de bezettingstijd had fondsen meer bij elkaar gebracht.’’

De gevoelens van vijandschap begonnen ook in Deventer te slijten, al zou het nog twintig jaar duren voor beide samengingen. In 1956 vestigde het Nutfonds zich in een pand aan de Brink.

Volgens Hogenstijn werd steeds duidelijker dat een zorgverzekering voor de consument niet meer een kwestie van ideologie en sentiment was, maar steeds meer een rationele keuze voor de combinatie van prijs en product.

,,Oude tegenstellingen verloren hun betekenis.’’ In 1968 kwam de fusie: de verzekerings- of waarborgmaatschappij Verenigd Deventer Ziekenfonds met 75.000 verzekerden. Het werkgebied verruimde zich tot de regio. Er kwam een nieuwe naam: Salland. ‘Een borrel om de pijn te bestrijden kon je er niet bestellen’